Wędrując po Rawiczu (31)

sobota, 28 luty 2009

Dodane przez: Anonim

Tablica poległych w 1921 roku na rawickim Rynku

... możemy zatrzymać się na chwilę przy metalowej pamiątkowej tablicy, umieszczonej na południowej ścianie ratusza. Znajdujący się tutaj tekst informuje:

PAMIĘCI  OBYWATELI

CYBURSKI STEFAN   22 LATA   Z  RAWICZA

DĄBROWICZ WŁADYSŁAW   18 LAT  Z  WYDAW

ROBASZYŃSKI RANCISZEK   23 LATA  Z  PIASKÓW

SZUKALSKI  WINCENTY  37 LAT  Z  SŁUPI KAP.

SZWARC  KAZIMIERZ  17 LAT  Z  RAWICZA

TATAREK  JAN  22 LATA  Z  ZAORLA

TYCA  JAN  26 LAT  Z  OSTÓJ

KTÓRZY  W  DNIU  19 VIII 1921 R.

ZGINĘLI  PODCZAS  MANIFESTACJI

BEZROBOTNYCH  W  RAWICZU

W 65 ROCZNICĘ  MIESZKAŃCY  ZIEMI  RAWICKIEJ

 

Czy wiemy coś więcej o wydarzeniach, których dotyczy ten napis ?

W kilku opracowaniach znaleźć można podstawowe  informacje na ten temat.

Walerian Sobisiak w „Dziejach Ziemi Rawickiej" (1967) pisze m.in., że w Rawiczu miały miejsce „ ... tzw. „rozruchy głodowe" bezrobotnych i robotników w dniu 19 sierpnia 1921 r., podczas których doszło do zatargu z policją. Ta ostatnia użyła nawet broni. Zabito wówczas siedmiu robotników, siedemnastu ciężko raniono, a kilkudziesięciu lżej. Wzburzony tłum rozpędzało wojsko, uzbrojone w karabiny maszynowe ...".

Jerzy Zielonka („Krew na bruku", Przyjaciel Ludu nr 1/1986) zapisał: „ 19 sierpnia 1921 r. po kilku dniach manifestacji, pisania podań i petycji  do miejskich i powiatowych władz, kilkuset bezrobotnych, głównie robotników zorganizowało marsz głodowy. Władze odgrażały się, że dłużej niepokoju w mieście tolerować nie będą. Wśród uczestników pochodu znajdowały się matki z dziećmi na rękach. Manifestujący doszli do Rynku i tam zostali otoczeni przez oddziały policji. Na wezwanie do rozejścia się, z tłumu rozległy się okrzyki i gwizdy. Policja ruszyła do szarży, płazując szablami. Padł pierwszy robotnik i wtedy z tłumu wyleciały kamienie. Wezwano na pomoc jednostkę wojskową stacjonującą w Rawiczu. W międzyczasie jednak, naciskana przez tłum policja użyła broni. Wystrzelono kilka salw i ludzie rozpierzchli się".

Opis tych wydarzeń zawarła także Klementyna Zięciakowa w swoich „Rawickich wspominkach" (RAVICIANA nr X/1996):

„... Do dnia dzisiejszego pamiętam wstrząsające wydarzenia, które rozegrały się w dniu 19 sierpnia 1921 r. na Rynku w Rawiczu. Obserwowałam je z okna naszego mieszkania i należę do nielicznych żyjących naocznych świadków tych zdarzeń. Mam tu na myśli pamiętną manifestację grupy kilkuset bezrobotnych. Szli od ulicy 17 Stycznia w pochodzie z transparentami, śpiewali pieśni okolicznościowe, domagali się pracy i chleba. Na Rynku przed Ratuszem policja wezwała ich do rozejścia. W pewnej chwili w środek tłumu wjechał policjant na koniu i zaczął ludzi płazować szablą. Wtedy manifestanci odpowiedzieli kamieniami wyrywanymi z bruku. Wszystko to było tak niespodziewane, że przerażona i oniemiała patrzyłam na to, co się dzieje. Rozległy się strzały. Gdy po dłuższej chwili odważyłam się na nowo spojrzeć przez okno, manifestantów już nie było. Rozpierzchli się na wszystkie strony. Na Rynku pozostali tylko zabici i ranni. Po dłuższym czasie zabrano ich na nosze i zaczęto usuwać ślady tragedii. Jak to się stało, że doszło do rozlewu krwi ? Przecież chcieli tak niewiele - pracy i chleba, dla siebie i swych rodzin ...".

Co jeszcze  można przeczytać o tamtych zdarzeniach na rawickim Rynku ?

Na podstawie dokumentów dowiadujemy się, że pierwszy z wymienionych na tablicy poległych nosił prawdopodobnie nazwisko Cybiński (być może wystąpił tutaj błąd w odczytaniu ręcznego pisma).

Na miejscu manifestacji zastrzelone zostały trzy osoby. Była wtedy godzina 11.30.  Pozostali zmarli w szpitalu, w wyniku ran postrzałowych      w dniach: 19 VIII po południu oraz 20 i 21 VIII. Dokumenty cmentarne informują, że zbiorowy pogrzeb ofiar odbył się 23 sierpnia 1921 r. Wspólna mogiła poległych i zmarłych manifestantów po dzień dzisiejszy znajduje się przy głównej alei rawickiego cmentarza rzymskokatolickiego. Grób oznaczony jest skromną tablicą.

W dniu 30 kwietnia 1962 r. odsłonięto na ścianie rawickiego Ratusza kamienną tablicę ku czci poległych wówczas bezrobotnych. Po 25 latach, na miejscu dawnej, kamiennej tablicy, umieszczono tę, którą możemy zobaczyć dzisiaj. Jej odsłonięcie nastąpiło podczas jednej z ostatnich pierwszomajowych manifestacji, w dniu 1 maja 1987 r.

Opisywana tablica pamiątkowa świadczy o tragicznych wydarzeniach, jakie w 1921 roku miały miejsce na rawickim Rynku. Trudno zapewne znaleźć dzisiaj bezpośrednich świadków tamtych zajść. Dla większości z nas, to już bardzo odległa historia.

Warto jednak wiedzieć więcej, warto znać dzieje swojego rodzinnego miasta...

Janusz M. Hamielec